A - a

a [aèaà] alph. lïìkedeêl li bisu li hóp (u) äasaèa. lettre a: premieère lettre de l'alphabet äaèsaèa. Buchstabe a: erster Buchstabe des Basaa-Alphabets. letter a: the first letter of the basaa-alphabet..
a [aà] v. kóègóèó kïìi nyóèó. mordre qn.. beißen: jn beißen.. bite somebody.. Nyóèó ïì a máè maèn yani nïì máè máè tibil nyá.
prn. yïìhaèjoy yada. il, elle. er, sie, es. he, she, it. AÈ. AÈ ñkáè. Il, elle part. Er, sie, es geht. He, she, it goes.
voc. particule f du vacatif. dient zur Bildung des Vokativ (du Yogo!).. helps to build vocative form (you Yogo!).. AÈ Yogoö!
emph. particule emphatique. Partikel. emphasis particle. Máè ñèká aè! Je m'en vais maintenant! Ich gehe jetzt (als Zuruf). I go now. Var.: aèñ, aèa..
aè mòpam ñgïîm [aèmpaàmñgïîm] loc. ñgeèdaè muènlom aè nèlebaö i mbuös uö u bisu lá ñwaèa aè biyïð äe muênlom nuêmpá haèndugi nyá, ha nyáön aè mpóöt biäuök bini.. "elle est sortie entieère", la fille a eàteà donneàe en mariage sans qu'elle soit auparavant "amputeàe" par qn d'autre que son mari (Waïþda M.Boêt).. unberührt: sie war noch unberührt; sie war jungfräulich; sie war noch Jungfrau.. virgin..
aè ñkwaök äe wóó isïð [aèñàkwaökäeàwóàóàïùsïð] loc. aè mpaöm äe nsó i jaèm ; aè nháöl äe hóma.. se dit de qn qui ne sort pas bredouille dans une affaire.. findiger Kopf sein ein. one who knows how to get out of difficulties.
a oèo [aà oèoà/ aèaà oèoà] int. lïìpodol i ñgeèdaè äoèt äa ncoölnaè.. aurevoir!. Tschüs!. bye bye!. Syn.: aèa oèo..
aa! [aàaà] int. kiñ nèlend (i) ndeèeè njoègháè.. ah! heàlas! cri, geàmissement quand on a mal, quand on est toucheà.... ach!, der Schrei als Ausdruck des Schmerzes, der Betroffenheit oder des Mitleids.. oh dear!: shows suffering or grief.. Aa, máè mòäoêmdaè!
aaê [aàaê] v. edáê, nïìñïì lá muèt aè nyódi ha äaêñ, láèñ.. plaquer, jeter qn.. jn auf dem Boden ausstrecken, hinlegen; jn auf die Bretter schicken, auf den Boden werfen.. knock somebody down, throw away. Nyaâñ aè ñèaa nyá i naâñ (ñaèñi). Cf.: aanáè, eehaè..
aaê [aàaê] adj. yada uè kondáö yada uè kondáö ki yaöda.. trois.. drei.. three.. AÈ nèyonos biaaê.
aèa oèoè [aèaàoèoè (ndïìmbháè lá) oèoè] loc. uè káènáèk lóñgáê, ñèñê (wáèk u yeglá lóöñgáê); maècola.. dire au revoir aè qn.. Tchüs!. bye bye. AÈa oèoè ....oèoè. Var.: a oèo..
aèaèm n. kay yada muèt bïìnaèm aè njáö.. laitue f; une sorte de leàgume dont on mange les feuilles cuites.. Gemüseart f.. greens; a kind of vegetable.. MÒäabaêk mäoèñ nïì baèaèm bi ye lóöñgá jáö káêglaè. Var.: bïìaèaèm, gwaèaèm (nèsañgaa, pooga, nyáñ).. Pl.: baèaèm/bïìaèaèm/gwaèaèm..
aanáè [aàaànáè] v. aaê ñgïìm hóèma.. jeter le beàbeà dans le lit pendant que, aè (temps), dans (lieu).. legen: Das Kind ins Bett legen, während ich noch Briefe schreibe , in..(Ort).. throw: send to bed while; when..., in..(place).. Muèdaèa aè ñèaaná má maân i naèñ ye, máè máè tïìlgaè bïìkaèaèt hana.
Aaroèn [aàaàroèn] npro. maènyaêñ nu bïìsu nu Moseè (Man.6,20); prïûsïì ïì bïìsu Hïìloèloêmb Nyámáèdá aè tee (Maèn.28-30).. freère m aïîneà de Moïþse (Ex 6,20); premier preêtre d'Israel (Ex 28-30)+(L.L. 8,1-9,24).. Bruder m von Mose, am Berg Sinai von Gott zum ersten Priester der Israeliten berufen (Ex 28-30).. Aaron: brother of Moses.. Bïìsaèy Yaweè aè niiga Aaroèn nïì äóèn äe i tïð äoèt:"Yaweè a sayaöp wáè, a teeda wáè; Yaweè a äeêyháná wáè su we, a kop wáè kaèrïîs; Yaweè a peêl wáè su, a ti wáè nèsaèñ" (ÑÄ 6,24).
AÈbadoèn [aèbaàdoèn] npro. joèy li añgáèl sóèñkum; Cibaê; nïì hóp Grïîkïìaè "aèpolïìoèn" halaö wáèá nèceäoèt; kiñáê nïì añgáèl ïì sóèñkum (Maès 9,11).. Abaddon: roi, l'ange de l'abïîme (Apoc 9,11).. Abaddon: König, der Engel des Abgrunds (Offb 9,11).. Abaddon: King, the angel of the bottomless pit (Rev.9,11).. Empr.de: hóp Loèk Hebáèr..
abaêl [aàbaêl] v. nïìmbïìl nètaèndaèaè jaêm.; äada nètaèndaèaè yóm.. se trouver meêleà dans une affaire.; prendre, ramasser.. sich in eine Angelegenheit/Affäre verwickelt sehen.; nehmen, anfassen, hochheben; schleppen. get involved into a palaver.; take, pick up.. Muèt aè ñèabal sósóö hóöp. Maèñgá nunu aè biaöbal pee ni móèó. Cf.: ap, ablaè, ablaènaè, abláè, eblaèhaè, lïìablaèk..
Abbaè [aàbaè] n. ïìtaê, taètaê, taèraê, taê, paèpa (paèba).. Abba: Jesus utilisait souvent ce terme pour parler de Son Peère (Mat 14,36; Rom 8,15).. Abba: auch für "Mein Vater" (Mat14,36; Rom 8,15).. Abba: also for "Father" (Mat 14,36; Rom 8,15).. Yesuè nyán aè äe äenaè gweèlel lini joây ñgeèdaè aè ñkwáèl ni IÌsañ (Marè 14:36..). Empr.de: AÈraèmeaè..
Abele-Shaffer [aàbéèléèshaàfáèr] npro. Susana Kathryn Abele-Shaffer: ñgóènd Meèrkaên. AÈ binïðiga CEL kïìi ñgóè Abele ñwïìi mmaaè (2). Kïìi aè nèteêmb ndi aè äiiba ni Shaffer. Äa gweeö bïìñgóènd 2 nïì nèlom. (198?...?). Mme Shaffer neàe Abele S.Kathryn a enseigneà au CEL dans les anneàes 80 ? du vingtieème sieècle.. Frau Shaffer geb. Abele, Missionarin, lehrte im 20.Jh in CEL. Missionary, teacher at College Evangelique de Libamba in the eighties of the twentieth century.
Abáèl [aàbáèl] npro. maân nu aè nèyonoês iäaaè nu Adaèm; nyán maènyaêñ nu bïìsu aè nolol ïðnyuèu njoèñ (Bïìä.4); Mat 23,35.. Abel: nom du deuxieème fils d'Adam; il fut asassineà par son freère aïîneà (Gen 4); Mat 23,35.. Abel: Nach der biblischen Urgeschichte der zweite Sohn Adams, von seinem älteren Bruder Kain aus Neid erschlagen.(Gen 4); Mat 23,35.. Abel: second son of Adam..
ablaè [aàblaè] v. äáègáèáè, yóèñäaè.; lïìsoèoè bïìják bi malep bi uè ñgweês äee, ndi uè njeöl gwó i ndeèeè njaèl, tóè i ndeèeè lïìyáp; lïìsogäaè yóèm já wáâñgóèñlá äa nnóèñ wáê. se fourvoyer, prendre sur soi, se trouver meêleà dans une palabre.; tout avaler, meême les saleteàs...; happer. sich verirren (in); sich in eine Lage hineinmanövrieren.; alles verschlingen, sei es auch Schmutz; nicht wählerisch sein.. get involved in.; devour, consume.. Joñ muêt i mäeèna abla maêm. Máè abla mòpáèlá yani káêglaè. Muèdaèa aè kóba ñèkono i äoèm Liyoèñ, aè äóèóèwaèk wó, aè ablaègaè ndi aè äóèóèwaèk aè ablaègaè, äó nyá lá weeeêy! ki yó ñkoöno uê u äaök wá nïì jaèm áè?. Cf.: abaêl.n.
ablaènaè [aàblaènaè] v. abaêl waèda nïì nuu nuêmpá.. ramasser: les lutteurs se ramassent l'un l'autre.. hochziehen: die Ringer ziehen sich gegenseitig vom Boden hoch.. wrestlers pick themselves up from the floor (mat).. Äoèt äa masïìñ äa ñkahal ni ablaènaè. Cf.: abaêl..
abláè [aàbláè] v. abaêl inyuèu..; abaêl yóèm ñgïîm hóèma.; abaêl yóâm ni gweèlel.. ramasser pour, aè.. : le garcãon a ramasseà une vipeère pour son peère.; ouè cet enfant a-t-il ramasseà une vipeère ?; ramasser qc de long avec.... aufheben: der Junge hat eine Viper für seinen Vater aufgehoben (und mitgebracht).; wo hat dieses Kind eine Viper aufgehoben?; nehmen etw langes mit.... take up: the boy took up a viper for his father.; catch, pick up.; pick up sth long with. Maèñgá aè ñèablá isaöñ pee. Háá maèñgá nunu aè ñèablá pee? AÈ ñèablá pee nïì nètaèndaèaè kek. Il a ramassé une vipère avec un long bâton. Er hat eine Viper mit einem langen Stock hochgenommen. He picked up a viper with a long stick. Cf.: abaêl..
Abraèhaêm npro. sogolsoègoèl Loèk Yudaè nïì äaènóèñ Allah yaèk nïì nu äaèhemláè Krïûstoè (Bïìä. 11,26;17,5;18,18); Mat 1,1. AÈ binïìñil i poöla ñwïìi 2000 nïì 1800 Yesuè ñgïì lóè.. l'anceêtre des Israeàlites, des musulmans et des chreàtiens (spirituel).. Urgroßvater (Ahne) m von den Israeliten, Moslems und der Christen (geistig); das Volk Israel sah in Abraham seinen Stammvater und wusste sich durch ihn von Gott erwählt (Gen 12); Mat 1,1.. forefather of Israelites, Moslems and of christians (spiritual)..
aèäóêm [aèäóêm] int. aèwáê!. ah! Si seulement.... Ach wenn er doch bloss die Prüfung bestehen würde!. it may be possible, that.... Ee! aèäóêm, maèñgá nuê aè looös tó keègsáè! May this boy only pass his exams!
adaê [aàdaê] v. pam hóèma muèt nuêmpá aè yeè;; kóp, kóbaê.. rattraper, rejoindre, trouver.; trouver, surprendre qn.. jn einholen, erreichen.; jn finden, ertappen.. catch up with somebody.; find somebody.. Maèñgá aè ñèada máê! Maèleêt aè ñèada mañgá aè ntuèk. Syn.: at..
aèdaè v. äók gwóèm lá maèsu ma tooöma.. allumer, attiser un feu.. Feuer anmachen, Feuer schüren.. start a fire; prepare (wood) for starting a fire.. AÈda hyeèe aè ñègwa yáèm! Syn.: kóèdaè, kóèt.. Cf.: aèt, aèdnaè, aèdäaè, ñèaèda, bïìeèdel.
adaêl [aàdaêl] v. äóègóèl, lïìheèyaè yóâm i edi.. sevrer un enfant.; deàcoller, enlever ce qui est colleà.. abstillen: das Kind entwöhnen; etw (ab-)lösen, etw Geklebtes auseinander nehmen.. wean a child.; unpaste, unglue.. Maèñgá aè ñèadal kóó. Prov.: "adaêl maèn ni lïìäeeè" = cïìlïìs nyá meeè. Anton.: edáê.. Cf.: adláè, adláènáè, adlaè, edlaèhaè, edlaènaè..
aèdaèl v. hóèhóèl, äagaêl.. seàparer; deàsunir. trennen; trennen. separate; separate. Muèt aè nèlama äe adaöl jañan liäiïî. On ne doit pas seàparer le couple d'autrui. Man soll die Ehe eines anderen nicht zerstören. You ought not separate someone else's couple. Anton.: aèt.. Cf.: aèdlaè..
Adaèm npro. muèt bïìsu aè äoâk heègaè 1 Kóèr.15,45.. Adam: le premier homme creàeà par Dieu.. Adam: der erste von Gott erschaffene Mensch.. Adam: the first man created by God.. Empr.de: hóp Loêk Hebáèr; halaö aè äe kóêblaè lá "muèt"..
adaêp [aàdaêp] v. gwáèläaè yóâm nïì nyuèu yóèsonaö nïì yegláè muê, teèñäáè nóèñ muèt (i) mbuös. adheàrer, se coller sur. fest haften. stick to; be attached to. Ómb i ñadap má ïð mbóöt. Syn.: adäáè. Cf.: aèt, adaêl, aèdäaè, adäaè, adäaènaè, adlaè, adäáènáè, adlaènaè, edáê, edäaèhaè, edlaèhaè.
aèdäaè v. edáê, eèdhaè, äóèmnaè mïìñám inyuèu ñgïìm nïìñ tóè ñgïìm lïìnïìñïìk. s'unir. sich vereinigen, sich verheiraten; die Ehe schließen. unite with, get married to. Muèt nunu äó ñwaèa äa biaèdäa 21/08/1965. Cf.: aèt, aèdnaè, aèdaè.
aèdäaè n. lïìäok li äoêt äa nnáábá aêdäaè, nèloèñ, nètoñ. union f; solidariteà f. Vereinigung, Heirat f. alliance, union. AÈdäaè i äagwáèl nèsón. Cf.: aèt. Pl.: bïìaèdäaè.
AÈdäaè (i) Maäoâñ-lóèñ inyuèu AÈnáè (i) Makiñ nïì Maèhóêl [aèdäaè(ïù)maàäoâñlóèñïùnyuèuàaènáè(ïù)maàkïùñnïìmaèhóêl] loc. (AÈ.M.AÈ.M). Union Nationale pour la Deàmocratie et le Progreès (U.N.D.P.) (mbómbóèk H.M.B.N). politische Partei in Kamerun eine. a pol. party: National Union for Democracy and Progress. Var.: AÈdäaè (i) Lóêñ....
AÈdäaè i Maten [aèdäaè ïùmaàteàn] loc. Nations fp Unies. Vereinte Nationen. United Nations.
aèdäaè ikeède lïìäuèluès maèsaèñgo [aèdäaè ïùkeèdeàlïìäuèluèsmaèsaèñgoà] loc. kóèdäaè äoêt inyuèu maèhóêl. solidariteà f eàconomique. wirtschaftliche Solidarität. economic solidarity.
adäaènaè [aàdäaènaè] v. gwáèläaè nïì yegláè i yóâm ïìpá. se coller sur, se coller l'un aè l'autre. kleben an, klebrig sein. stick to. Hïìcó hi ñaödäaènaè. Cf.: edáê.
aèdäaènaè v. koèoègáè nïì äa äáèbáèáè. s'unir l'un aè l'autre. sich vereinigen, Beziehung haben zueinander. join one another, unite. AÈdäana äeèe ni äeèe lá ndi nèsaèñ u äaê! Cf.: aèt.
adäáè [aàdäáè] v. gweês ; máèyaè ; yeèn i paöñ ; náábáènáè maèhóñóêl; sóóbaè tóè tihbaè yóèm ipá ni ñguèy lá gwóèm gwóbiäaaè bi äagla ha äee. s'attacher aè: la femme s'attache aè son mari; se coller aè: l'escargot se colle aè l'arbre; se joindre aè. die Frau ist ihrem Mann willfährig, sie hört auf ihren Mann.; kleben an...: die Schnecke klebt am Baum; sich jm anschließen: er hat sich ihm angeschlossen. latch on to: the woman latches on to her husband; the snail sticks on a tree?; join someone. Muèdaèa aè ñaödäá nlom! Kóó ïì ñaödäá i áö. Il s'est joint (associé) à lui. Er hat sich ihm angeschlossen. He has joined him. Prov.: "aè ñèadäá loêñ nïì nyá" = äó nyáö äa nyilaö liäaèl äó ïìsi.
adäáènáè [aàdäáènáè] v. s'attacher aè, se coller aè, pour, aè cause de: ce nom lui vient des plaisanteries. dieser Name ist ihm aus Spaßss angehängt worden. stick, adhere because.... Joèy lini li ñadäáná nyá minjoèhaè. Cf.: edáê.
adáê [aàdáê/aráê] adj. äómb ; hïìäóäómb ; háèlaè. jeune; moyen. Adáê mäoèñ.
adáê [aàdáê/aráê] n. yóâm i biaödäáè. ce qui a pousseà tout seul sans qu'on l'ait planteà, une pousse sauvage. Schößling m. shoot wild. MÒäoèñ tóè lïìkaèboè bi nlaè äa biadáê. Pl.: bïìadáê.
adlaè [aàdlaè] v. nyódi hóèma yóèm i äaök i edná. se deàcoller, eêtre deàcolleà. abgehen, sich ablösen von etw. go off. Kóó ïì ñèadla i áö ïì kwó ïðsïð. Anton.: adäáè. Cf.: aèt, edáê.
aèdlaè v. hóèhlaè hóèma aè äak aè eèdi. se deàcoudre. Genähtes auftrennen. come apart. Tóèlóèsïîs aè ñèaêdla má (ïð) paèndaè maäáèl.
adlaènaè [aàdlaènaè] v. äaglaè. deàcoller l'un l'autre. sich trennen, auseinndergehen. separate; go off. Mapáöp mana ma ñaödlana ndigi ïð ñgeèdaè ma ye ïðkeède maèlep. Cf.: edáê.
adláná [aàdláànáà] n. yóâm uè ñgweèlel inyuèu adaêl. ce qui sert aè deàcoller. etw, das beim Ablösen hilft. something that helps to separate. Adláná yáêm mapáp i nnimïîl. Cf.: edáê. Pl.: bïìadláná.
adláè(náè) [aàdláè(náè)] v. adaêl inyuèu.... deàcoller pour, aè. ablösen für, in.... separate for..., at.... Maèñgá aè ñèadláná kóó i áö yóñ uè biäáèl. Cf.: edáê.
aèdmïìnsoèn loc. nèten kay u ñaèndal isïð, äa ñgweèlel wó inyuèu tïðbïîl kweèy. genre dÜherbe rampante dont la seève sert aè soigner les blessures graves (coupure de peau et de chair). Heilkraut n, dessen Saft dazu dient, schwere Wunden (Haut- und Muskelverletzungen) zu heilen. medicinal grass kind of. Var.: ñèaèdmïìnsoèn. Pl.: äaèaèt mïìnsoèn.
adnaè [aàdnaè] v. at waèda nïì nuu. rejoindre se. einholen. catch each other up again; join each other.
aèdnaè n. relation f; camarade m: une personne aè qui on est lieà par une familiariteà neàe dÜactiviteàs communes;une uniteà: qualiteà de ce qui forme un toutà, une union, une association. Gemeinschaft, Vereinigung, Beziehung f. unity, community, group, regard. AÈdnaè mintoñ i ye lóöñgáê! Prov.: "aèdnaè i ye ñguèy" (l'union fait la force). Syn.: ñèkïìhaè. Pl.: bïìaèdnaè.
aèdnaè v. nógnaè, poèdnaè mïìñám nïì maèhóñóêl inyuèu ñgïìm lïìnïìñïìk i lóèñ, tóè liteön, tó aènáè.; aèdaè inyuèu.... s'unir l'un aè l'autre, s'associer, se reàconcilier; allumer, attiser un feu. sich vereinigen, Gemeinschaft haben; anzünden, schüren, anfachen. unite, bring together; rake, poke. Ndoèk Njáèá äa ñaèdna ni Ndoèk Äeèa. Sogol aè ñèaêdnaö majoè hyeèe. Cf.: aèdaè; aèt.
aèdnaè äagwáèl nèsón [aèdnaèäaàgwáèlnèsóàn] loc. ntoñ äoêt äa nsón inyuèu suèhuès ndaèmbaè ñèkuès. coopeàrative f: un groupement dÜacheteurs, de commercãants ou de producteurs visant aè reàduire les prix de revient. Genossenschaft f. cooperative.
aèdnaè i ñám nyuu [aèdnaè ïùñáàmnyuàuà] loc. aèdnaè i ye ñguèy i lolaèk i ñáöm. relation intime, intimiteà f. engste Beziehung. intimate, close, deep relation.
AÈdnaè Ipuöbi [aèdnaèïùpuöbi] loc. aèdnaè ipuöbi i Nunèsañ, Maân nïì MÒbu MÒpubi. Triniteà. Dreieinigkeit. trinity. Syn.: Maèlombla ma äoêt äaaê.
AÈDNAÈ MATEN, MBÓK LIÌAA [aèdnaèmaàteànmaàmbóàklïìaàaà] loc. AÈnaè Maten ma Mbók Lïìaa: Lïìkóèda lïìkáñi inyuèu Äaèsaèa, MÒpoèoè nïì Äaèti lïìom 05.09.1996. Association Culturelle Mbók Lïìaa deàclareàe le 05.09.1996 aè Edea sous le No132/RDA/C18/BAP. Verein ein kultureller V. der ÄBasaa. Association a cultural A. of Basaa people.
AÈdnaè-Kuèndáè-Táláêsep [aèdnaèkuèndáètáàláêpseàp] loc. Uniteà-Liberteà-Justice. Einheit-Freiheit-Gerechtigkeit. Unity-Liberty-Justice.
AÈdoènaêy npr. joèy li Nyambáê. adonai. adonai. Lord (adonai) (Gen 18:27).
Adrien [aèdrïìáêñ] npro. Adrien, Remy, R.Peère, Paèdaè. Maân Puèlaèsi. Maèleêt Colleège AD LUCEM, Makak 1950-1953. R.Peère Remy Adrien a enseigneà aè Maèkak 1950-1953. Pater Adrien, Remy. Father Adrien, Remy: worked many years at Makak.
AÈfrïûkaè [aèfrïûkaè] npro. páès isi i nàyonos biaaê inyuèu bïìkáñi gwee. Afrique: troisieème plus grand continent m. Afrika: drittgrößter Erdteil m. Africa: third biggest continent.
AÈfrïûkaè (ïì) Sóè loc. Pretoria + Cape Town; 1,184,285km2; 35,282,000 (1990). Afrique du Sud. Süd Afrika. South Africa : Republic of South Africa. Var.: Afrïûkaè Sóè.
AÈfrïìkaandáèr [aèfrïìkaàndáèr] n. ñèkana ikeède äaèloèl i Hoèlaênd, ndi tïìhtïìs maân Afrïûka Sóè.. individu de race blanche, d'origine neàerlandaise, citoyen de l'Afrique du Sud. Weißer m: in der Republik Südafrika geborener, Afrikaans sprechender Weißer. White man born in South Africa. Var.: Afrikander, Afrikaner.
AÈfrïìkaaèns [aèfrïìkaàaèns] n. hóp u biloèl ni dïìhóhóèbaè di Holaênd, u mpoöda Afrïûkaè Sóè; wó nïì Ñgïìsïì äón äa ye maèhóp ma ñgómïîn mu ïð Lóèñ ïî.. parler m hollandais d'Afrique du Sud (langue officielle de ce pays avec l'Anglais). Sprache f: aus niederländischen Dialekten entstandene Sprache der Buren in Süüdafrika. language spoken in South Africa.
aègaè v. uma nèsóèhi yañgaè, tiba bïìkwóè bi ñkaa yañgaè. accuseà(e) sans raison. fälschlich anklagen, fälschlich angeklagt sein. accused be wrongfully. UÈ biaèga ñwïìi 1986. Cf.: aèk.
AÈgaboè [aègaàboè] npro. mòpodoêl waèda aè loâl ïð Yeèrusaèláèm (MÄ 11,28). nom m d'un propheète venu de Jeàrusalem (Act.11,28). Name m eines Propheten aus Jerusalem (Apg.11,28). name of a prophet in Jerusalem (Acts 11,28).
agaêl [aàgaêl] v. podoêl, nyeeê, äam muèt, noomaè.. gronder, parler aè qn avec irritation, s’acharner subitement contre qn. jn beschimpfen, anfahren, anschnauzen. blame somebody. Maèleêt aè ñaögal ñudu yáèñgá. Syn.: nyuèmbuèl. Cf.: agláènáè, aglaè, aglaènaè, eglaèhaè.
agaêp [aàgaêp] v. nyaèñgäáènáè. dresser se contre qn. entgegenstellen sich jm. rise up against somebody. Maèñgá aè ñaögap äe mmañ muêt i mbóèm.
aègäaè v. ti wáèmáèdá bïìkwóè bi ñkaa. jeter le tort sur soi. sich selber ins Unrecht setzen. put oneself in the wrong. Äaèñga muèt ïì ñaègäaè äee. Cf.: aèk.
aègdáè v. laè hóp, pót ñgaèndaèk. bavard eêtre. geschwätzig sein. talkative be. Muèt nuê aè ñaègdáè. Syn.: waèläáè. Var.: aègráè.
aglaè [aàglaè] v. podoêl nïì nyay. rabrouer qn souvent. jn anfahren, anbrüllen. bellow at someone. MÒmañ mudaèa unu u ñaöglaè. Cf.: agaêl.
aglaènaè [aàglaènaè] v. podlaènaè, nómóêl waèda nïì nuu. se rabrouer mutuellement. sich gegenseitig anbrüllen, beschimpfen. shout at oneanother. Äoèt äa mindañ äa ñaöglana äó nïì äó. Cf.: agaêl.
agláè(náè) [aàgláè(náè)] v. podoêl inyuèu.... rabrouer aè cause de, aè la place de: ne t'ai-je pas demandeà de me le rabrouer?. anbrüllen, anschnauzen. rebuke because of. Máè ñèkaêl äe wá láö (u) agláná máè nyá? Cf.: agaêl.
aègnaè v. tina bïìkwó bi ñkaa. se jeter le tort l'un sur l'autre. sich gegenseitig Vorwüürfe machen. decide against one another. Äaènyó maèóèk äa ñaègna äó nïì äó. Cf.: aèk.
agráè [aàgráè] v. laè hóp, pót ñgaèndaèk. bavard eêtre. schwatzhaft sein. talkative to be. Muèt nuê aè ñaögráè. Syn.: waèläáè. Var.: aègdáè.
AÈgrïûpaè npro. Agrippa I: nèlaèl Heèrodeè I, äa biseèbel ki Agrippa I lá Heèrodeè, lakïìi aè poèdna aènáè i sogol weê nïì aènáè yee inyuèu ndeèk ñgeèdaè (41-44 i mbuös Krïûstoè). Nyán aè nolha mòpodol Yaèkoboè, maènyaêñ Yoèhanáès, nïì paènsóèñ (MÄ 12,1-23); Agrippa II, maân Agrippa I, nyáêk aè äana aènáè i Ñóömbók u Paláèstinaè. Äa lóèna Pauèloè bisuö gwee..MÄ 25,13-26,32. Agrippa. Agrippa. Agrippa.
ahbáè [aàhbáè? aàhäáè?] v. hot lïìäóñ. fleàchir le genou (cf.Geneèse 49,9). sich niederkauern (hinhocken) (Gen 49,9). crouche (Gen 49,9). Var.: ahäáè.
ahäáè [aàhbáè ? aàhäáè ?] v. hot lïìäóñ, yïìïìbáè, hodoêp. fleàchir le genou (Gen 49,9). sich niederkauern, hinhocken (Gen 49,9). crouche (Gen 49,9). Var.: ahbáè.
Ahidjo [aèhïùjoè] npro. Ahidjo, Ahmadou. nèsañ nïì ñèega lóèñ Kamáèruên nu bïìsu lïìom Lóèñ i bikoès kundáè 1.1.1960 - 6.11.1982. premier Preàsident de la Reàpublique du Cameroun du 1.1.1960 - 6.11.1982. Erster Präsident von Kamerun: Ahidjo. First President of Cameroun: Ahidjo.
aèhïìoêñ n. yóèm i ñkïìl i mbáèbi i äeeöga äoèt nïì maèmbáègáèáè; hïìnuèni hi bikáèy; mòäaèñ liñguñ (Äalágáèl äa Mañgáèláè 1964). avion m: un appareil de navigation aeàrienne plus lourd que lÜair, muni dÜailes et capable de se deàplacer au moyen dÜun moteur aè heàlice ou dÜun moteur aè reàaction. Flugzeug n. plane. Var.: aèvïìóêñ. Empr.de: Puèlaèsi (un avion).
ahr! [aêrr] ono. lïìpodol inyuèu äuèuè kop. cri pour chasser les poules. Ruf, mit dem man die Hüühner wegjagt. cry to chase chicken away. Var.: as!.
aïî! [aàïî] int. nèlóndók u muêt aè ñèkoês nduduè (äábáêk yóâm i nteêt nyáö). aïþe!. autsch! Aua!. Oh! oh dear!. Aïî máè mòäoêmdaè. Var.: aêy.
aïìs [aàïìs] n. mòmaâbgaè malep. glace f. Eis n. ice. AÈ nláèñ aïìs yeèe biket bïìket (Hyeèm 147,17). Il lance sa glace par morceaux (Ps147,17). Maèlep ma nsunáê, ma láêt, ñgó ma nàyilaö aïìs! L'eau a refroidit, est devenue dure, elle est meême devenue glace. Empr.de: ñgïìsïì (ice).
aèjïìbeê...heê [aèjïìbeàeè...heàeè] int. londol yada inyuèu leèdeès äoèt nyuèu i gwáèl nèsón lóngá lóöñgáê ñgeèdaè äa ñoèt tóè tindáê tóè nyámáêl ïìda yóm, äoñá äa nyugáö!. mots rythmeàs pour encourager un groupe d'hommes au travail. anfeuernde Rufe; Anfeuerungsrufe. words spoken in rhythm to encourage people to work. Cf.: rhuèuèjeê...jeê, hïìjïìboê...haê.
aèk v. ti muèt bïìkwóè bi ñkaa. jeter le tort sur. vorwerfen. reproach; accuse. Äoèt äa ñaèk má yaèñgaè yaèñgaè. Cf.: eègeèl, eègaè, aègaè, eègeès, eèghaè, aègnaè, aègäaè, lïìaègaèk, eèghaènaè.
aèk v. lïìäaèt muèt nïì nyeghaè lá a tïîmbhá wáè yóâm tóèláè gwóâm ' bitïð nyá likaèp. reàclamer vivement un preàsent deàjaè donneà. Rückgabe eines Geschenks verlangen/fordern. demand restitution of gift. Cf.: eègeèl, eègaè, aègaè, eègeès, eèghaè, aègnaè, aègäaè, lïìaègaèk, eèghaènaè.
aêk n. äaèk i äoêlom; äaèk i gweeö nèteèndeèe ñkend (ligweèlel) nyaè ïì yeè lá uè nlaè sal bitedeèe, i äa äe wá i loèoèhaè hodoêp. houe genre de. Hacke f. hoe. AÊk yáêm i mäugi láên (i) ñgeèdaè nèsón. Pl.: bïìaêk.
AÈkayaè [aèkaàyaè] npro. isïð aènáè i Romaè, ndi dilóö tini i Lóèñ Grïîkyaè; nyaâñ ñèkóèñ weè lá Kóèrintoè. province f romaine aè preàsent en Greèce ayant pour capitale Korinthe. römische Provinz f im Gebiet des heutigen griechenland mit der Hauptstadt Korinth. roman province now in Greece with Corinth as capital city.
aèkeèl n. hïìheègaè hi liäim li biteèk li 10 li medaè ntáöl ni 10 li medaè i poök. aêcre. Morgen m. acre. Máè nèsómb biteèk bi 20 ma biaèkeèl. jÜai acheteà un terrain de 20 aêcres Empr.de: Puèlasi (acre). Pl.: bïìaèkeèl.
AÈkáèldaàmaè npro. Wóèm maceèl (MÄ 1,19). "champ du sang" (Actes 1,19). "Blutacker" auch Töpferacker(Mat 27,1-10; Apg.1,19). Aceldama: The field of blood (Acts1,19). Var.: AÈkeèldamaè. Empr.de: Loèk Hebáèr ? AÈraèmeaè ?.
AÈkuilaè [aèkuàïùlaè] npro. maân Loèk Yudaè, muèt Pontoès (MÄ 18,2). Aquillas (Act.18,2). Aquila, ein Jude aus Pontus (Apg.18,2). Aquila, a Jew born in Pontus (Acts 18,2).
aèleèluyaè! [aèleèluàyaè] n. äeghana Yeèhovaè!. alleàluia. Lobt Gott! Halleluja! Gelobt sei der Herr!. hallelujah. NÈloèñ bisu nïì u mbus lïìom Hyeèm 146 - 150. Empr.de: Loèk Hebáèr (Hallelujah), Grïûkïìaè (Alleluia).
AÈleèxandaè [aèleèksaàndaè] npro. joây li man Simon muèt Kïìreneè (Mark.15,21); maân Loèk Yudaè waèda (MÄ 19,33); muèt hïìuu (1 Tïìm.1,20; 2 Tïìm.4,14). Alexandre, fils de Simon de Cyreène (Marc 15,21); un Juif (Act.19,33); le forgeron (1 Tim.1,20; 2 Tim.4,14). Alexander, Sohn von Simon aus Zyrene (Markus 16,21); ein Jude (Apg.19,33); der Schmied (1 Tim.1,20; 2 Tim 4,14). Alexander, son of Simon, a Czrenian (Mark 15,21); a Jew (Acts 19,33); the coppersmith (1 Tim 1,20; 2 Tim. 4,14).
AÈleèxandrïìaè [aèleèksaàndrïìaè] npro. joèy li tisóèn yaèda Egïîptoè (MÄ 6,9; 18,24). Alexandrie (Act 6,9; 18,24). Alexandria: ägyptische Stadt. Alexandria: an egyptian city.
Alfaè [aàlfaè] alph. lïìkedeêl li bisu li hóp Grïîkïìaè, li ñuènda biäeèe. OÈmegaè aè yeè lïìkedeêl li nsoök li hóp Grïîkïìaè. Alpha. das A. the Alpha. "Máân máè yeè Alfaè nïì OÈmegaè..." (Maès 1,8). "Je suis l'Alpha et l'Omega" (Apoc 1,8) "ich bin das A und das O..." (Offb 1,8) "I am the Alpha and the Omega" (Rev 1,8)
Alfaè nïì OÈmegaè [aàlfaè nïì oèmeàgaè] n. lïìkedel li bisu nïì lïî li nsoök i hóöp Grïûkïìaè. Bïìäoèdláná nïì lïìsugul li maêm mómasonaö. Je suis lÜAlpha et lÜOmeàga, dit le Seigneur Dieu, celui qui est, qui eàtait et qui vient, le Tout-Puissant. (Apoc 1,8). "Ich bin das A und O", spricht der Herr, "der da ist, der da war, und der da kommt, der Allherrscher." (Offb 1,8). The Alpha and the Omega. Ñwáèt lá Nyambá aè ñkaèl lá, Máân máè yeè Alfaè nïì OÈmegaè, nu aè yeè, nyán aè äa, nyá ki nyáön aè nlóè, Äayáêmlikóök. (Mas 1,8).
AÈlfeoè [aèlfeàoè] npro. nèsañ Yaèkoboè (Maèt. 10,3); nèsañ Leövïì (Mar 2,14). Alpheàe: peère de Jacques (Mt.10,3); peère de Levi (Marc 2,14). Alphäus: Vater m von Jakobus (Mt.10,3); Vater m von Levi (Mk. 2,14). Alphaeus.
AÈlgerïìaè [aèlgeàrïìaè] El Djezaïþr (Alger):2,381,745 km2; 24,960,000 (1990). npro. Algeàrie. Algerien. Algeria.
AL-KAÂYDAÈ [aàlkaâydaè] Empr.de: hóp Arabaè. loc. ñèkógó u moy. base des donneàes; fichier des contacts. Datenbestand m, Datenbasis f. database.
aèloêbyaè n. nèten kon ñkana äa äeö sal koèba i lóèñ äasaèa. riz genre de. Reisart. rice kind of.
aèloèdbïìkóèn [aèloètbïìkóèn] n. nèten mäóèñ u ye nèlam i jáö; ñgeèdaè uè gweèe nyáö uè ntaöm äe likóèndóè. genre m de manioc. Kasavasorte f. kind of casava. AÈloèdbïìkóèn aè ñègwáêl má ïð wóâm ñwïìïì unu. Empr.de: Buláê. Pl.: aèloèdbïìkóèn.
aèloèdñgaês n. ñèkoèoè káy äa ñeömbel candi. fil de fer genre de. Draht m eine Art. thread kind of. AÈloèdñgaês wáèm aè nènolol má joègaè li nyik. Empr.de: Buláê. Pl.: aèloèdñgaês.
aèmaênd n. kógsáè. amende f: une peine peàcuniaire (en argent) eàdicteàe par la loi en matieère civile, peànale ou fiscale. Geld-, Ordnungsstrafe f. fine. Syn.: vanáê, kógsáè, fanáê. Empr.de: Puèlaèsi (une amende).
Amato [aèmaêtoè] Amato, Francãois nïì ñwaèa, äa bisaöl Libamba, CEL 1952....NÈlom aè niigaègaè Francãais, Chimie...ñwaèa aè niigaègaè mbaèñgo nïì maèm ma ndap. Francãois Amato et son eàpouse, Rosita, ont eàteà missionaires et travailleà aè Libamba pendant les anneàes 50.. npro. Amato,Francois. Amato,Francãois.
amb [aàmb] v. lïìäoñgoêl hyaèndi lá u nól tóè lá u gwáêl nuèga, äoèñhaè maèhóñóêl i kweèhaè muèt.. (se concentrer, se maïîtriser).; tendre des pieèges.. (sich zusammennehmen, sich vorbereiten, konzentrieren).; stellen: eine Falle stellen.. (gather together, muster up); set: to set a trap.. Máè ñaömb hyandi inyuèu koèoèbaè ñgaènd. Prov.: "amb nyuèu" = koèoèbaè wáèmáèdá lá u äa äáèbáèáè inyuèu tóè kinjáö jaèm aè nlaè lóê.. Cf.: embeêl, embaê, embeês, embhaè, emblaènaè, lïìambaêk, lïìembel, embel, hïìamba, jamb..
amb [aàmb] n. nèsón u liäoñgoêl nïì nuñgá caèndi.. chasse ouè l'on tend des pieèges, pieàgeage m. Fallenstellen n. setting of traps. Amb u nnóöl binuèga i ñgïìm mañgeèdaè.
amb nyuèu [aàmbnyuèuà] v. koèoèbaè wáèmáèdáè lá jaèm (lïìäá) li puöhá äaêñ wáè; seleêl nïì hemláè ñguèy ïì ïì nhoöla wá i nïìñ lóñgáê, lá uè kóèn ha äaêñ wóèñi. Koèba ñguèy ïì ïì äe ñgeê, uèm, njeèk, ñgambi lkb...(LPP, 1985,II,18; 1997,1); nyaèñglaè nïì koèoèbaè. vigilent eêtre; se faire blinder le corps. nüchtern sein; sich zusammennehmen/sich konzentrieren. be self-controlled; take a grip on oneself ?. "...Ni amb kïì nyuèu..." (I.Pet.1:13). ...Soyez vigilants...(1 Pi 1,13). ...Seid nuechtern...(1. Pe.1,13). ...Be self-controlled; ...(1 Pe 1,13). Äoèt äaèhógi äa ñaömb nyuu yak muèt ñgambi. "Bïìkiñá bïð isi bi ñaömb nyuu" (Hyeèm 2:2). Se dresser: les rois de la terre se dressent..(Ps 2,2). Sich auflehnen: die Könige der Erde lehnen sich auf, (Ps 2,2). Take stand: the kings of the earth take their stand (Ps 2,2). Syn.: äanäaè.
ambaêl [aàmbaêl] v. kit mïìñkaèñ mi á; lïìsámáêl (lïìkit) gwóèm bi tïðnak yóm kïìi áö ñguêy. couper les racines d'un arbre. schneiden: die Wurzeln eines Baums schneiden. cut the roots of a tree. Äa ñambal lisáñg.
aèmbaèl v. äoèdoèl jaèm li nlaè nóêm jogaè li ntál.. provoquer une affaire qui dure. dauerhaftes Problem verursachen. provoke a lasting problem. "AÈ mudaèa, káènák, uè aèmbal ha äaêñ jaèm lïìpá hana!".(Rev Tjega, J.).
ambaêp [aàmbaêp] v. tibïîl táláêp i äáèmb saèñ, tóè nèdañ, tóè jóèmóêl. s'appreêter. sich gefasst machen auf etw. prepare oneself for something. Maèjoè aè äe äenaè ambap inyuèu jóèmóêl.
aèmbáè v. kaèñ; waa u makoèoè tóè nyuèu kaè ïì yeè lá muèt aè nlaè ha äe táláp i káè hóèma.. paralyser se. lähmen. become paralysed. Nyuèu yóèso ïì ñèambáö maöñ muêt unu! Cf.: ñèaâmbgáè.
aèmblaè v. yeñ mïìndañ; äáp kwóè lá uè sambla isïð. chercher des palabres, querelles; s'eàpandre, s'eàtendre aè plat. streiten, zanken; flach auf den Boden fallen. argue, dispute; fall stretched on the floor. Nunu maèñgá aè ñaèmbla ñgandaèk.
ambnaè [aàmbnaè ? aèmbnaè ?] v. amb waèda inyuèu nuöy. tendre se pieège l'un l'autre. Fallen stellen sich gegenseitig. set each other a snare. Äoèt äa mindañ äa ñkáè äa ñaömbnaè. Cf.: amb.
AÈmerkaè [aèmeàrkaè] npro. Lóèñ Amerkaè ïì ÑÈómbók (USA): Washington, D.C.; 9,363,130km2; 248,709,873 (1990); tóè halaè dïì nàyïð yaaö láö AÈmerkaè ÑÈómbók nïì AÈmerkaè Ñwáèlmbók bi yeê.. Ameàrique:continent ameàricain, souvent pour Etats Unis d'Ameàrique. Amerika, kurz für:Vereinigte Staaten von Amerika.. America, for United States of America.
AÈmáèn n. Yesuè nyán aè nseèbla lá Amáèn. Amen. Amen. Amen. "Nu aè yeè AÈmáèn, muèt maèliga..." (Mas.3,14). "..L'Amen, le témoin fidèle et véritable...". "Der Amen, der treue und wahrhaftige Zeuge..." (Off.3,14). "The Amen, the faithful and true witness...". Empr.de: Loèk Hebáèr.
AÈmáèn int. hóèdó, i äa haölaè!. ainsi soit-il! amen.. amen. amen. Kïìi Bïðsóèp (Pastoè, Paèdaè) aè mòmaêl sóóháè hi muêt aè kaêl lá aèmáèn. Quand l'Evêque (le pasteur, le prêtre) a terminé la prière chacun a dit: "amen".
aèmndáè [aèmndáè, aèmdáè] v. pót ñgaèndaèk, pót nïì ñguèy (maèkáñi). parler beaucoup et aè haute voix. viel und laut reden (sprechen). talk much and loud. Muèt aè ñaèmdá ni hóöp. Syn.: aègdáè, waèläáè. Var.: aèmdáè.
an jaêm [aànjaêm] loc. ñèkeân nïì helhaè jaêm. chose f eàtrange et surprenante (Lamentations 1,9). Greuel m; horror. astounding thing.
Anaè [aànaè] npro. mòpodoêl nu muèdaèa (Luk.2,36); ñèkïûl Kaöifaè (Yoèh.18,13)[Anaès] ?. nom de femme et aussi d'homme; Anne (un homme). Hanna: eine Prophetin (Luk.2,36); Hannas, der Schwiegervater des Kaiphas (Joh.18,13). Anna, a prophetess; Annas, father-in-law of Caiaphas.
anaê [aànaê] v. kóèóègaènaè. se mordre mutuellement. sich gegenseitig beißen. bite one another. Äóèn äa ñgwó äa ñkahal aönaê. Cf.: a.
ANACLAC [aènaèklaâk] n. kidïîk joy inyuèu "Association Nationale des Comiteàs de Langues Camerounaises". NÈsón we u ye lïìholoês maèhóp ma Lóêñ yes. abbreàviation pour "Association Nationale des Comiteàs de Langues Camerounaises", une association culturelle creàeàe le....?. Elle coiffe tous les Comiteàs de Langues camerounaises et a son sieège aè Yaoundeà/Cameroun.. Kurzwort füür "Association Nationale des Comités de Langues Camerounaises", 1989 ? in Yaoundé/Kamerun gegründete Assoziation zur Foeörderung der kamerunischen Nationalsprachen und deren Kultur.... abbreviation for "Association Nationale des Comites de Langues camerounaises". A cultural Association founded 1989? at Yaounde/Cameroon for the promotion of the National languages. Syn.: NACALCO.
AÈnaèniaè [aènaènïùaè] npro. nènigïîl waèda ikeède äaèhemláè äa bisu i Yeèrusaèláèm, nyán äó ñwaèaè lá Saèfiraè äa weöl inyuèu lïìkaèp móèni (MÄ 5,1-11); nènigïîl waèda i Daèmaskoè nyán Ñwáât aè óm i keèhïì Pauloè móèó lá a meêlhaöna (MÄ 9,10-17); Prïûsïì káñi (MÄ 22,30-23,10); mbay yada äóèn äa Benyaömïìn äa yeèeèná mbuös mïìñkom i Baèbiloèn (Neh.11,32). Ananias; grand preêtre (Act.22,30-23,10); Anania: nom d'un village des Benjamites apreès la captiviteà aè Babylon (Neh.11,32). Ananias: Jüünger der Urgemeinde in Jerusalem. Das Offenbarwerden seiner Lüüge führte bei ihm und danach bei seiner Frau unmittelbar zum Tode (Apg.5,1-11); Ananias: Jünger in Damaskus, den der Herr; Hohepriester (Apg.22,30-23,10); Ananja: Name einer Ortschaft (Neh.11,32). Ananias; Ananias; high priest (Acts 22,30-23,10); Ananiah: name of a village (Neh.11,32).
aènäaè v. aènáè wáèmáèdá. se gouverner, se commander, s'administrer. das eigene Land selber regieren. govern one's own country. Kïìi Kaèmáèruên ïì ñèkoês kundáè ïì kahal aènäaè. Cf.: aènáè.
aèndaèl v. taèaèyáè i sïð, nañaêl. ramper aè la manieère des reptiles; grimper en parlant des lianes. kriechen; krabbeln. creep, crawl. Maân aè ñaèndaèl, aè ntaèaèyáè. ÑÈkoèoè u ñaèndaèl. Cf.: aèndláè, hïìaèndaèl.
aèndaèl n. hïìaèndaèl: nèten kay u ñóèñ ni ïìsi, u nañaêk halaè.. genre m de plante rampante. Grasart, die auf dem Boden kriecht. grass kind of.
aèndláè(náè) v. aèndaèl ñgïìm hóèma, aèndaèl inyuèu, nañláènáè. ramper. kriechen. creep, crawl. Maân nuu aè ñaèndlá(ná) nyóóö ñgïìi nèlóñ.
andóâr [aàndóâr] int. uè nènók muê! ; uè nètáháê! ñgeèdaè uè nèsoñga muêt jaèm, ndi a ndógóêp aè bóêñ jó, tóè lá ndeèdaè muèt aè mòäoñoöl jaêm i njáâl maècaèñg, ndi nduèduè ïì pemel nyá muê, ha nyáön äa ñkaèl nyá lá andóâr!. bien fait!. Da hast Du es!. well done! It is sweet!. Syn.: hïî!nóê!, uè nènogdaè! uè nènók jó!.
AÈndreâaè npro. maènyaêñ Simon Petroè (Yoèh.1,40). Andreà: le freère de Simon Pierre (Jean 1,40). Andreas: der Bruder von Simon Petrus (Joh.1,40). Andrew: Simon Peter's brother (John 1,40).
aènáè v. äa i ñgïìi muèt nuêmpá i kaèl nyá maèm aè nèlama äóêñ, heleês muèt i äóèñ jaèm.. action de diriger ou surveiller les affaires publiques ou une entreprise priveàe; commander, administrer, donner un ordre aè qn; le droit leàgal dÜagir. herrschen über jn, beherrschen, regieren. rule over; reign; dominate. Hïìloèloêmb nyán aè ñaèná nïîñ yáêm. Cf.: eènáè (G.Schuýrle).
aènáè n. lïìtuñga li mbók li ye i sïð ñgïìm muèt ïì mäeèñgá jó.; loèk ñgómïîn. royaume m; reàgime m; administration f: ensemble des services de lÜEtat. Reich n; Verwaltung f, Behörde f. kingdom; rule; administration. ...AÈnáè yóñ i lóóö...(maèsóóháè ma Ñwát). Cf.: eèneèl, aènnáè, eènlaèhaè, eènlaènaè, aènäaè, lïìaèngáè, eènäaèhaè. Pl.: bïìeèneèl [maèaènáè (G.Schuerle 1912, p.90)].
aènáè bikeeháná [aènáèbïùkeàeàháànáà] loc. pouvoir judiciaire m: ensemble de la magistrature chargeàe de rendre la justice. Magistratur f. Magistracy.
aènáè äaoma äaö lóêñ [aènáèäaàoàmaàäaölóêñ] loc. reàgime parlementaire m: reàgime politique dans lequel les ministres sont responsables devant le parlement. parlamentarische Regierung f. parliamentary power.
aènáè i kaasaè [aènáè ïùkaàaàsaè] n. empire m: forme de gouvernement monarchique ayant pour chef un empereur. Kaiserreich n. empire.
AÈnáè (i) Lóêñ [aènáè(ïù)lóêñ] loc. Reàpublique f. Republik f. republic.
aènáè (i) makiñ [aènáè (ïù) maàkïùñ] loc. deàmocratie f. Demokratie f. democracy.
aènáè i maêl kaêl [aènáèïùmaêlkaêl] n. nèten anáè u ñguèy yóèso ïì yeènáè i móèóè ma mpóèm muêt, tóè ñgïìm ndeèk lïìtuñga li äoêt.. dictature f: le temps de la dictature est reàvolu, cÜest la deàmocratie maintenant; le pouvoir absolu: un pouvoir sans controêle. Diktatur f. dictatorship. Ñgeèdaè bïìaènáè bi maêl kaêl i mòmaêl tagäáè, aènáè makiñ yón i ye hanaaönó. Pl.: bïìaènáè bi maêl kaêl.
aènáè (i) matïìñ [aènáè(ïù)maàtïìñ] loc. discipline f. Disziplin f. discipline.
aènáè i nnidïîk [aènáè ïù nnïùdïîk] n. kïìkïìi aènáè i maêl kaêl. dictature f: le temps de la dictature est reàvolu, cÜest la deàmocratie maintenant; le pouvoir absolu: un pouvoir sans controêle. Diktatur f. dictatorship. Pl.: bïìaènáè bi nnidïîk.
aènáè i nsañ lóèñ [aènáè ïù nsañ lóèñ] n. nètál ïìsañ lóèñ aè ñaènáè; lóèñ tóè hóèma aè ñaènáè. leàgislature f; la dureàe dÜun reègne; le mandat preàsidentiel: fonction dÜun preàsident (membre) eàlu; le pouvoir dÜun eàlu; royaume m. Legislaturperiode f; Amtszeit eines Präsidenten; Reich n. period of functions of a president; kingdom, empire.
aènáè i nsañ ñèkóèñ [aènáè ïùnsaàññèkóèñ] n. reàgime preàsidentiel m: reàgime politique dans lequel le preàsident de la Reàpublique dispose du pouvoir exeàcutif. Präsidentenstaatsform f. presidential government.
aènáè mahihna [aènáèmaàhiàhnaà] loc. nèten likáèngaè li äoêt ñèkáènaè aè nnyeögsa lá njoèmbi yeeö nïì kaèl yee ndigi láö biyóên. dictature f. Diktatur f. dictatorship. [?? \pe loc]
aènáè makiñ [aènáè-maàkïùñ] n. aènáè i ïð gweená ñguèy yeèe makïðñ ma lóêñ. deàmocratie f: systeème politique, forme de gouvernement ouè lÜautoriteà eàmane du peuple; Etat ayant le type de gouvernement.. Demokratie f. democracy. Dïì biäoèdol nigil anáè makiñ i Kaèmeruên (i ) ñwïìi 1991. Pl.: bïìaènáè bi makiñ.
aènáè mamben [aènáèmaàmbeàn] n. pouvoir leàgislatif m: le pouvoir chargeà dÜeàlaborer et de voter les lois. gesetzgebende Gewalt. The Legislature.
aènáè Nyambáê/Jóp [aènáènyaàmbáê/jóàp] loc. royaume m de Dieu. Reich n Gottes. kingdom of God. Var.: aènáè (i) Hiloèloêmb.
Anker [aàñkáèr] Anker, Georges A. nïì nyaèñgo: Äa biyoèña äagwáèlnsón 1920, ñwaèa aè wó 1927. Ñwaèaè nu aè nèyonos iäaaè aè biyoèña ki ñègwáèlnsón MPA 1931. Anker aè binïðiga äón äa Mbók Lïìaa ñgandaèk. Äaèudu äe äa bisu bïìsu lá: Jacob Nwalal, Joseph Handy, Paul Nyounae Lïìäaèm nïì Simon Pierre Njock Boêt. Anker nyán aè káèá i yeöga äóö i äóèñ CEPE i Kribi 1922. Äana äó äanaê (4) äa looès kïì!. npro. "Georges Anker, neà aè Bole preès de Neuchaêtel le 2.3.1808, dernier enfant de 8 freères et 2 soeurs, famille de viticulteur-paysan. Diploême d'Etat Ecole Normale Neuchaêtel 1917-Mobiliseà Armeàe suisse 1918- Instituteur orphelinat de Belmont sur Boudey 1919- Ecole des Missions aè Paris et preêteà aè la MPA en 1920 avec autres enseignants: Crespin, Theis, Chazeaud, Chevalier...pour assurer le changement de langue du corps enseignant camerounais de l'allemand en francãais. Il travaille au Cameroun de 1920-1963. Deàceàdeà aè Lausanne le 8.3.1983" par Rev.Remy Anker. Georges Anker, Schweizer Missionar in Kamerun (1920-1963). Georges Anker, Swiss Missionary in Cameroun (1920-1963).
aènnáè v. aènáè inyuèu.... commander pour, aè (lieu). regieren anstelle von jmd anderem. govern on behalf of somebody else. Maèñgá nunu aè ñaènná i joèl li isaöñ nu aè ñèuên. Cf.: aènáè.
AÈntïìokïìaè [aèntïìoàkïìaè] npro. tisóèn i Sïðrïìaè (MÄ 6,5); tisóèn i Pïìsidïìa (MÄ 13,14-50). Antioche: ville en Syrie (Act 6,5); ville en Pisidie (Act 13,14-50). Antiochia: Stadt f in Syrien (Apg.6,5); Stadt in Pisidien (Apg.13,14-50). Antioch.
AÈntipaès [aèntïùpaès] npro. nèhemláè waèda i Páèrgamoè nu aè wel ïð heêmláè ye (Maès 2,13). Antipas: chreàtien aè Pergame en Asie Mineure (Apoc 2,13). Antipas: Christ in Pergamus in Kleinasien, der seinen Glauben mit dem Tod bezeugte (Offb 2,13). Antipas.
[aàñ] v. toèoèmaè bïìäuk nïì peèt gwó nïì kiñ ïì nnoöogaè; yeñ ïð yïð lïìäim li gwóm, tóè nèsóèñgi u gwóm; yóèñ kïìkïìi. lire; compter; consideàrer, prendre pour. lesen; (auf)zählen, rechnen; Rechnung halten, abrechnen; etw von jm/etw halten, halten für. read; count; cash up; think something of somebody/something. Máè ñaöñ Litïìlaè Lïìpubi hi kál. Inïð aè ñaöñ makóèndóè ma nyuñgaö. Muèt nunu aè ñaöñ nyámáèdá kïìi (wáèá) lóñgá muêt =. Dieser Mensch hält sich selbst für einen braven Menschen. Prov.: "añ maèm", "añ ñèkuès". Syn.: sóñgóêl. Cf.: ñèañga; eña, añaêl, añláè(náè), añlaè(naè), ñèañ, eñeêl, eñaê, eñeês, eñhaè, eñlaènaè, ñèañga, lïìañaêk, añaê.
[aàñ] n. lïìtoèoèmaè bïìäuk ni kïðñ (i) ñgïìïì. lecture f. (Vor-)Lesen n, Lektüre f. reading.
aèñ v. oñoêl ten áö lá ndi i kegaö; teèñ; libdaè mïìñkoèoè; lek. construire un eàchaffaudage autour d'un arbre afin de le couper plus haut;; entrelacer, tresser; bruêler, se consumer. Stützen um einen Baum binden, dass man hinauf steigen und ihn weiter oben abhauen kann; schnüren, zusammenbinden; das Essen im Kochtopf brennt an. tie up (as a bridge, house, corpse). Hiäáèá hi ñaèñ wá láèn, wáè uè yeè háá? AÂñ á, ndi u káêk yóö ñguèmuèl. Sogol aè nàyïð aêñ ntáèt. Prov.: "aèñ á."= óñ taöga ïð teön áö, lá ndi äa káêk yóö;. Syn.: kaèñ. Anton.: hóèhóèl, kaèñaèl, aèñaèl. Cf.: eèñeèl, eèñaè, eèñeès, eèñhaè, eèñnaè, ñèaèñaêk, lïìaèñaèk, lïìeèñel, eèñel, aèñnaè, aèñäaè.
aèñ int. n'est-ce-pas!, hein!. nicht wahr!. Isn’t it/he?, Don’t you?. Máèá aèñ! Var.: .
añaêl [aàñaêl] v. pót nïì/tóè tóèñóèl ñgïìm jaèm, kweèleès muèt nuêmpá jaêm; äegeês muèt; pót maèm inyuèu muèt nuêmpá. raconter, conter une histoire, une anecdote; relater, rendre compte, proclamer; louer qn, faire l'eàloge de qn. etw erzählen, verkündigen, berichten; jn loben (jn vor jm loben). tell a story; praise somebody. Lïìwanda jóñ li ñaöñal wá ñgaèndaèk. Sañgo aè ñaöñal minhyomok ñwee i lóèñ äakana. Syn.: kaèlaè, ti ndóöñ. Cf.: añláè, añláènáè, eñlaè, eñlaèhaè, añlaènaè, lïìañlaèk, ñgaèlaè, ñèañ.
aèñaèl v. äoèdoèl, äaèaè muèt saèñ. provoquer. aufreizen, herausfordern. incite ; provoke. Kïìi máè tagäágá aè añaöl má saèñ.
añaêl kwaèñgaè leñge [aàñaêlkwaèñgaèleàñgeà] loc. podoêl ndigi ndeèk dikuèuèbáè di maêm. dire choses sans valeur. Unwichtiges erzählen. futilities. Anton.: añaêl ñèumba.
añaêl ñèkono biyik [aàñaêlñèkoànoàbïùyïùk] loc. añaêl jaèm muèt aè nlaè ha äe yi tóèó li ye maèliga tóè háni. "compter l'histoire du gaêteau d'une veuve", raconter qc dont on ne peut ni confirmer ni infirmer la veàraciteà. lügen. tell lies.
añaêl ñèumba [aàñaêlñèuàmbaà] loc. kweèleèl äaèñga maêm i äa äe wóñi tóè soèoè jaèm (Mbómbóèk Biyaga). dire choses importantes. Wichtiges erzählen. tell important things. Anton.: añaêl kwaèñgaè leñge.
aèñäaè v. äóèmnaè nïì mïìndañ tóè nïì bïìsaâñ. affronter s' en lutte, affronter s' en dispute. Zank und Streit mit jm beginnen. quarrel. Äa aèñäana äaâñ saèñ láên! Cf.: aèñäáè, aèñäaènaè, lïìaèñäaè.
aèñdáè v. hyós ñèkoèoè, teèñ yóâm ñgïì lïìkáñgá; äagdáè. attacher qc sans respecter les reègles de l'art. festbinden: etwas ungeschickt festbinden. attach something in a clumsy way.
aèñg s. hóèma nyuèu aè yeè nïì nètáèndáè i poöla lïìtaèk nïì hïìsuèlul. partie du corps entre le scrotum et l’anus. Körperteil zwischen dem Hodensack und dem After.. part of body between scrotum and anus.. [?? \pe n]
aèñg v. keèbeèl muèt sósóö uöguêl nugaö. donner le plus gros morceau de gibier aè qn. einem das größte Stück vom Wild schenken. give someone the biggest part of meat. Äa ñaêñg má äáèl (u) ñgoêy bïìkay. Cf.: eèñgeèl, eèñghaè, aèñgnaè.
añgaè [aàñgaè ? aàñ-gaè?] n. lïìtóèñóèl i yïð nèsóèñgi äoêt ñgïìm hóèma.. recensement m. Zensus m, Volks-/Stimmzählung, Rechnung f. census. Añgaè u ntïîp maêl hana i äeâhnïð. Var.: ñèañga.
añgaêl [aàñgaêl] v. äaè; lïìkit nïì kaèp bïìuguêl, äii bïìpáès bïìpáès. deàpecer. zerlegen, zerstückeln. jointing, cutting up. Máè ñèká ïð aöñgaêl ñèumba ñkwaha.
añgaêp [aàñgaêp] v. tibïîl äaömbap biteteèe lá u náná, i uèndaè wáèmáèdá. faire le fanfaron, craêner. angeben vor jm, prahlen. show off in front of somebody.
añgäáè [aàñgäáè] v. táláêp tobotobo i kóèläaèhaè muèt. affronter qn. trotzen jn. attack boldly. ÑÈñóèóè wáèm aè ñaöñgäá máê.
añgäáènáè [aàñgäáènáè] v. añgaêp inyuèu, añgäáè inyuèu. affronter qn pour, aè. trotzen jn aus einem Grund. attack boldly for.... Muèt aè ñèañgäáná ñkïìl weeö.
añgáèl [aàñgáèl] n. nèláègáèl ñwïìn nu Nyaömbáê, yïìmbná mapubi ma ñám.; yïìmbná mapubi ma ñám. ange m. Engel m. angel. ...Añgáèl Ñwáât ïì pemel Yoöseèf...(Maèt 1,20). UÈ yeè añgáèl! Tu es un ange! (treès bon). Du bist ein Engel! du hast ein gutes Herz! You are an angel! ? Empr.de: Jamaên (der Engel). Pl.: bïìañgáèl.
añgïîs [aàñgïîs] n. kidïîk liäaèdoè äoèdaèa äa nteèñäa ññóö.. foulard m de teête. Kopftuch n. headdress kind of fichu. Muèdaèaè nunu aè nèyi teêñ añgïîs yee! Var.: wañgïîs, yañgïîs, añgsïì, wañgsïì, yañgsïì, wañsïì, yañsïì. Pl.: bïìañgïîs.
añgïîs i nyóê [aàñgïîs ïùnyóê] loc. seèhel i nyóê tóè sehel i jol. mouchoir m de poche. Taschentuch n, eine Serviette. napkin.
AÈñgolaè [aèñgoàlaè] npro. Luanda: 1,246,700km2; 10,020,000 (1990). Angola. Angola. Angola.
aèñgwanjañ [aèñgwaànjaàñ] n. nèlambaêk maóèk ma mbahaè, maen, miñkoègo tóè ma kagaöoè. alcool de maïþs. Maislikör m. cornwine. AÈñgwanjañ aè yeè maèóèk ma ñguêy.
añlaè [aàñlaè] v. noogaè manyóè ma äoêt. raconter se, dire se. erzählt sein/werden. be told.
añlaènaè [aàñlaènaè] v. añaêl waèda nïì nuêmpá; kweèleèl inyuèu ñgïìm jaèm. se raconter l'un aè l'autre; se faire raconter. sich gegenseitig etw erzählen; etw lässt sich erzählen. tell stories to one another; being told. Äóèñgá äa ñaöñlana diñgaânaè. Gweèt bi soñ maècáêl 1991 i pola USA nïì IRAK bi äe añlaènaè mbók yóèsoê. Cf.: añaêl.
añláè [aàñláè] v. kweèleès muèt jaèm. raconter aè. jm etw erzählen. tell. Máè gaaöñlá äoêt nïìñ i tadaê. Cf.: añaêl.
añláná [aàñláànáà] n. lïìpodol, bïìañláná. histoire f, message m. Botschaft f. news, the message. Bïìañláná gwee bïî. Pl.: bïìañláná.
añláè(náè) [aàñláè(náè)] v. añaêl inyuèu; añaêl ñgïìm hóèma. raconter qc aè qn au nom (de la part) d'autrui; raconte lui mon histoire dans sa maison (chez lui).. einem etw im Auftrag von einer dritten Person erzählen; erzähle ihm meine Geschichte in seinem Haus. tell someone something on behalf of somebody else; tell him my story in his home. Añláná máè maènyuêñ maseöe máè gweèe láèn. Añláná nyáö ñèkwáèl wáêm i ndaöp yeeö. Cf.: añaêl.
añnaè [aàñnaè] v. hi wadaö aè ñeöñel nuêmpá.. compter se qc l'un l'autre. sie rechnen sich gegenseitig ihre Fehler auf.. count grudges against one another. Äoèt äana äa ñkahal aöñna diun cap. Cf.: .
aèñnaè v. teèñäaè(naè) mïìñkoèoè; libdaè i keède mïìndañ. s'entrelacer, se lier mutuellement (avec des cordes); entrer dans la bagarre. verflechten; in eine Schlägerei verwickelt sein. plait; get involved in a rough-house. Äóèñgá äa ñaèñna miñkoèoè. Mïìmañ mi äodaèa mi ñaêñnaö ni jóèmóêl. Cf.: aèñ.
ap [aàp] v. lïìyoèñoèl i eöbel, i toök, tóè nloèñga.... puiser de l'eau. Wasser n schöpfen. scoop out. Káè ap maèlep ma nyó i leöp! Cf.: ebeêl, ebaê, ebeês, ebhaè, eblaènaè, lïìabaêk, lïìebel, ebel....
aèp v. ïì äa nètaèndaa, yóâm i ye nètaèndaèaè i ñaèp. eêtre long (chemin); eêtre long, eàlanceà (palmier, arbre). lang sein (der Weg); schlank sein (der Palmbaum). be long (a road, way) ; be drawn out, be tall; be slender. Njáâl ïìni ïì ñaèp i káè i mbaöy. Lïìen lini li ñaèp ñgandaèk! Syn.: äoñgoêp. Cf.: eèbeèl, eèbeès, eèbhaè, lïìaèbaèk....
Apïìaè [aàpïìaè] npro. äábáêk ñwaèa Fïìlemoèn i Koèloseè (File.2). Appia. Appia. apphia.
AÈpiuès [aèpïùuès] npro. tisóèn i ñwáèl mäók u Romaè, äáèbáèáè 60 ma kiloèmedaè. I ñkeèla lá kóèn malariaè yaèk äoèt äa wip äa äeê ha ñgaèndaèk. Sósóö mbaöy äoèm nuê! (MÄ 28,15). Appius: ville f aè 60 km au Sud de Rome. (Act 28,15). Appius: Stadt ca. 60km südlich von Rom (Apg.28,15). Appius.
AÈpolïìoèn [aèpoàlïìoèn] npro. AÈbadoèn (nïì Loèk Hebáèr Abaddon) (Maès 9,11). Appollyon. Abaddon (Hebräisch) oder Apollyon (Griecisch) = Verderber. Abaddon in Hebrew or Apollyon in Greek. Empr.de: hóp Grïîkyaè (Apollyon).
AÈpoloè [aèpoàloè] npro. maân Loèk Yudaè nu mbay yeeö ïì äaná Aleèxandrïìaè; aè äa yi maèm nïì hóp (ñèkwáèl) aè yïîk kïì Lïìtïìlaè Lïìpubi (Maèlombla ma Kwaêñ) ñgaèndaèk. Juif d'Alexandrie dont on parle dans la Bible. Apollos: ein Jude aus Alexandria. Apollos.
aèpostáèl [aèpoàstáèl] n. 12 äa Yesuè aè yek. apoêtre m: les douze que Jesus Lui-meême avait choisis. Apostel m. apostle. Empr.de: Jamaên (Apostel m).
aèr n. nèten likóèndóè. plantain m espeèce. Bananenart f. banana kind of. Syn.: maèsóèñ ma njeeö. Pl.: bïìaèr.
AÈraèbiaè/ AÈrabïìaè [AÈraèbïùaè/ aèraàbïìaè] npro. Lóèñ yada i Sóè i Lóêñ Paláèstinaè. pays au Sud et Sud-Est de la Palestine; Arabie. Länder suedlich und ostsuedlich von Palästina; Arabien. Arabia.
aèraèmeaè [aèraèmeàaè] npro. hóp u Yesuè aè äe podháènáè äoèt nïì niigaènaè äó; i ñkeèla lá Kaèaèt Daniel páès 2,4 - 7,28 ïì yeè nètïûläaègaè nïì hóp araèmeaè. Arameàen. Aramäisch. Aramaic.
AÈreèoèpagoè [aèreèoèpaàgoè] n. hïìkuèuè hïìkáñi hi äakeeês i tisóèn AÈteên. I ñgeèdaè aènáè Romaè, äa äe äóêmnaègaè hóèma mòpá äa kidïîk maèm ma Ntoñ nïì ma biniigana. areàopage. Ort wo der oberste athenische Gerichtshof tagte. In der roeömischen Zeit hatte er seine Sitzungen in der Köoenigshalle am Markt, seine Befugnisse erstreckten sich nur noch auf Religion und Erziehung. Areopagus.
AÈretaè [aèreàtaè] npro. joèy äa äe äena ti bikiñá bi Loêk Nabat. AÈnáè i Areötaè IV i äe pam láötáèáè nïì i Daèmaskoè (2 Kóèr.11,32 ikb). Areàtas. Aretas/Harets: häufiger Name nabatäischer Koeönige. Aretas.
AÈrïìmaètiaè [aèrïìmaètïùaè] npro. mbay ïì muèt lá Josáèf, nètipek (Mar.15,43). arimatheàe: lieu d'origine de Joseph. Arimathiäa: Herkunftsort von dem Ratsherrn Josef, der fuer das Begräbnis Jesu sorgte. Arimathea.
AÈrïìstarkoè [aèrïìstaàrkoè] npro. muèt Maèkeèdonïìaè i Teèsaèlonïðkaè, nyán aè äa yega Pauèloè makeè mee maèhógi (MÄ 19,29; 20,4; 27,2). maceàdonien de Tessalonique, accompagnait Paul dans certains de ses voyages missionnaires... Aristarch: Mazedonier aus Thessalonich, Begleiter des Paulus auf der 3. Missionsreise und auf der Reise nach Rom. Aristarchus.
AÈrkeèlaoè [aèrkeèlaàoè] npro. maân Heèrodeè I. Archelauýs. Archelaus: Sohn des Herodes I; Herodes (3).. Archelaus.
arkïì [aàrkïì] n. maèóèk ma mbahaè. liqueur aè partir du maïþs. Branntwein: alkoholisches Getränk aus Mais. alcoholic drink from corn. Ñgómïîn aè nsoèñga nyoba u arkïì. Syn.: aèñgwanjañ. Empr.de: Beti (arki).
aèrlikóèndóè [aèrlïùkóèndóè] loc. nèten likóèndóè. banane plantain genre de. Wegerich m (Baum m und/oder Frucht f). plantain tree, fruit; one piece of the fruit. [?? \pe loc]
AÈrmaègedoèn [aèrmaègeàdoèn] npro. hïìkoèa hyada lá Megido i lóèñ Kanaèaên, hóèma äoèt äa äaö joêl gweèt ñgandaèk (Maès 16,16; Äaèkeeês 5:19; 2Bïìkiñáê 23:29-30). Harmagueàdon. Harmagedon. Armageddon. Empr.de: hóp loêk Hebáèr.
Aroèn [aàroèn] npro. maènyaêñ nu mboöm nu Moöseè, äóèn äa Amraèm (Maèn.6,20). freère aïîneà de Moïþse; tous les deux fils d'Amram (Ex 6,20). Aaron: älter Bruder von Mose. Aaron older brother of Moses.
AÈrtemïìs [aèrteàmïìs] npro. nyambá nu bïìkay nïì nèsoèmbi i lóèñ Grïîkyaè. deàesse de la foreêt et de la chasse chez les Grecs. griechische Göttin des freien Naturlebens und der Jagd. Artemis.
aês [aês] int. ahr !. vas-t-en! (chasser volaille). Wort, um Federvieh fort zu jagen. word to chase chicken away. AÊs aè kop!
AÈsiaè [aèzïùaè/aàzïìaè] npro. páès isi i bisu inyuèu bïìkáñi gwee. Asie: plus grand continent m. Asien: größter Erdteil m. Asia: biggest continent.
aèsikoè [aèsïùkoè] n. hïìsigoè: lïìlóèk jada i páès äasaèa. sorte de danse f. Tanzart f. kind of dance. Jean Bïìkoègoo aè ñkoèt hisigoè (asikoè)!
asïìya! [aàsïìyaà] int. ñgeèdaè muèt nduèduè ïì ñègwáêl nyá, ha nyáön wáè uè ñkaèl (i) muèt aè ñèkoês nduduè lá: "asïìya!". terme pour consoler qn en douleur. Trostwort n. word of apology. Máè nènók lá uè nèlek, asïìya aèñ!
AÈsotoè [aèsoàtoè] npro. tisóèn i Lóèñ Filïðstïìaè. ville portuaire de Philistie (Act.8,40). Aschdod: Hafenstadt ..... Azotus.
at [aàt] v. kóbaê, pam hóèma muèt nuêmpá aè yeè.. trouver; rattraper, rejoindre. jn finden, antreffen; jm begegnen; jn einholen. find, meet, come across; catch up. Ndeèk maèñgá ïìni ïì ñèat má haöna mbaöy yáêm láèn. Máè nènóñóök nyá máè at. Syn.: adaê, kóbaê. Anton.: yek. Cf.: edeêl, edaê, edhaè.
aèt adj. aèt likóèndóè i mäeèna äana miñaèda mi makóèndóè.. bananes jumelles (lieàes). Zwillingsbananen; wie zusammengewachsen!. twin bananas; as grown together. AÈt likóèndóè. Prov.: mïìñaèda mi makóèndóè; Prov.: ñèaèda taêhtaès!.
aèt v. toèoèmaè gwóèm lá bi yilaö yóèm yada. joindre, unir. zusammentun, -fügen, -fassen, vereinigen. join, unite. AÈt maèäaèdoè, aèt maèhóñóêl. Anton.: aèdaèl. Cf.: aèdaè, aèdaèl, aèdäaè, aèdnaè, aèdäaènaè, eèdaè, eèdeèl, eèdel, eèdeès, eèdhaè, eèdi, ñèaèda, ñèaèdaêk, lïìaèdaèk, lïìeèdel, lïìaèdaè.
AÈteên npro. nyaâñ Lóèñ Grïîkïìaè. Atheène: capitale de la Greèce?. Hauptstadt f Griechenlands und vielbesuchtes geistiges Zentrum der Antike. Athens (Acts 17,16).
Atger [aètgeê] Atger, Pierre ni ñwaèa Dora: äa binïðiga CEL jogaè li ñwii. Nyá, Pastoè, maân Puèlaèsi, aè niigaègaè Jamaên ikeède gwóâm bïìhógi, ñwaèa ñgóènd AÈfrïûkaè Sóè, aè niigaègaè Ñgïìsïì. NÈlom aè bisaöl ki kïìkïìi nóèñnyuu i ñaènáè suâgluè CEL.. npro. Atger, Pierre et eàpouse Dora: ont enseigneà au CEL dans les anneàes cinquante du 20ieème sieècle. Il eàtait pasteur, Francãais son eàpouse sud-africaine. Il assumait l'interim aè la direction du CEL. Dans les anneàes 70 leur fille ainsi que leur gendre vinrent aussi enseigner deux ans au CEL.. Pierre und Dora Atger waren Missionare von der Pariser Mission und arbeiteten viele Jahre in Libamba. Pastor Pierre and Dora Atger, Missionaries from France, tought many years at Libamba.
AÈuègustoè [aèuèguàstoè] npro. Kaisaè i ñgeèdaè Maèriaè aè äa jeèm li Yesuè (Luk.2,1). empereur m (Luc 2,1). Kaiser m (Luk.2,1). emperor (Luke 2,1).
AÈuèstraèliaè [aèuèstraèlïùaè] npro. páès isi i nlooöha bitidigi, i ye oèn: Canberra; 7,682,300km2; 17,086,197 (1990).. Australie: le plus petit continent. Australien: kleinster Erdteil. Australia: smallest continent.
AÈvaêñ n. maèlóè ma Ñaènáè; maèhyáèläaè ma Nyambá inyuèu mïìnsoèn nïì lïìgwee lïð Yesuè...NÈtál u sóndá ïðnaê bisuö bi Krïîstaèk. peàriode f de 4 semaines avant la feête de Noel.. Advent m: vierwoeöchige Zeit vor dem Weihnachtsfest (mit vier Sonntagen). four weeks period before Christmas (four sundays included in the period). Empr.de: Laètanïìs (adventus).
aèvïìóêñ n. yóèm i ñkïìl i mbáèbi i äeeöga äoèt nïì maèmbáègáèáè; hïìnuèni hi bikáèy; mòäaèñ liñguñ (Äalágáèl äa Mañgáèláè 1964). avion m: un appareil de navigation aeàrienne plus lourd que lÜair, muni dÜailes et capable de se deàplacer au moyen dÜun moteur aè heàlice ou dÜun moteur aè reàaction: l'avion ne deàcolle que tard dans la nuit. Flugzeug n: das Flugzeug fliegt heute erst spät in der Nacht ab.. airplane. AÈvïìóêñ aè nnyóödi yaga ndigi láèn juu. Var.: aèvïìyóêñ, aèhïìóêñ. Empr.de: Puèlaèsi (avion). Pl.: aèvïìóêñ/bïìaèvïìóêñ, äaèaèvïìóêñ.
aèvïìyóêñ n. káèy i mpuèuèwá ñgïìi i äeeöga äoèt nïì maèmbáègáèáè. avion m. Flugzeug n. plane. AÈvïìyóêñ aè ñkáèna äoêt i muèuè tuyá. Var.: aèvïìóêñ. Empr.de: Fáèláèsi (avion).
aèwáê! [aèwáê] int. aèäóêm!. ah! Si seulement.... Wort, um einen Wunsch zu äussern. word to express a wish. Ee! aèwáê! muèt nuê aè pam tó nuö bïìsu.
aêy! ono. nlend uè mäeögel ñgeèdaè uè nèteêdäaè, tóè nèlend helha. aïþe!. Aua! autsch!. Outch!. AÊy, máè nèteêdäaè!
aydaè [aàydaè] n. nèten lambáè u nlóöñ ni mòbáèbi ïì kaèlaèsïîn, äa nlama pómbá yó. genre de lampe aè peàtrole. Petroleumlampenart f. kind of kerosene lamp, oillamp. Bïìaydaè bi ntoèl ha äe láên. Pl.: bïìaydaè.
Copyright © Dr. Pierre Emmanuel Njock 2005